بسم الله الرحمن الرحیم
در روایات بسیار که ملاک آغاز و پایان ماه و صیام و افطار منوط به رویت هلال اعلام شده و در برخی از آنها هم چون روایت “اسحاق بن عماد” از امام صادق (ع) که فرمود: “فان شهد اهل بلد آخر انهم راوه فاقضه” (1) شهادت اهل منطقه ای برای منطقه دیگر مبنی بر رویت هلال معتبر شمرده شده، نسبت به قرب و بعد و هم افق بودن یا نبودن شهری که ماه در آن رویت شده و شهر دیگر که ماه در آن رویت نشده اشاره ای به میان نیامده و روایات در این مورد اطلاق دارند.
در مورد اعتبار رویت در یکی از دو شهر نزدیک و هم افق برای ساکنین شهر دیگر، اختلافی نیست و اما اختلاف در مورد اعتبار رویت در یکی از دو شهر دور و غیر هم افق برای دیگری، مرجعش اختلاف در مورد امکان یا عدم امکان اختلاف مطالع در ربع مسکون است.
مرحوم صاحب جواهر با این احتمال که ربع مسکون و یا بطور کلی کره زمین نسبت به علو آسمان، قدر یسیر و شیء اندکی است و در نتیجه به لحاظ طلوع و غروب کواکب در آن، اختلاف مناطق زمین قابل اعتنا نیست، این اختلاف را مردود می داند و با اشاره به جمله ای از دعای شریف “سمات” که می فرماید: “وجعلت رویتها لجمیع الناس مرءا واحدا” (2) یعنی رویت کواکب -و به طریق اولی قمر- را برای همه مردمان رویتی واحد قرار دادی، وجوب روزه با ثبوت رویت هلال در هر منطقه از مناطق زمین برای ساکنین سایر مناطق را امری قوی می داند.
می گویم: حق با “صاحب جواهر” است و بر مبنای اطلاق ادله و احتمال مزبور که احتمالی کاملا متین و عقلایی است و نیز آنچه از فقره یاد شده از “دعای سمات” استظهار می شود، باید طلوع هلال را در تمام کره زمین به شرط رویت در یک نقطه، ثابت دانست و تفاوت افق مناطق مختلف را نه مناط تفاوت روزها بلکه علامت دیرتر و یا زودتر آغاز شدن یک روز واحد به شمار آورد.
والحمد لله رب العالمین
29 مهرماه 1384 برابر 17 رمضان المبارک 1426 ه.ق.
سید محمد قائم مقامی
(1)- تهذیب الاحکام، جلد چهارم، ص 153
(2)- مفاتیح الجنان، دعای سمات