قبض و بسط که هر کدام به دو نوع طولی و نقطه ای -بلند مدت و کوتاه مدت ویا فراگیر و محدود- قابل تقسیمند دو عنصری هستند که در نظام تربیت الهی جهت رشد بنده بواسطه اصلاح و بلوغ واکنش های او در مواجه با این عناصر پیش بینی شده اند. تشریع عبادات را نیز میتوان از همین دریچه تعریف نمود. مثلا روزه بیشتر از ناحیه قبض، عبادتی نظیر حج بیشتر از ناحیه بسط و نمازهای واجب دارای ترکیب متعادلی از این دو عنصر هستند. از همین روست که در لسان خداوند متعال و اهل بیت ع انجام عبادات، مانع نزول بلایا و ترک آنها باعث نزول بلایا دانسته شده و یا اقامه عبادتی نظیر نماز شب جایگزین برخی از تلاش ها در طول روز است، زیرا بنده عابد، سیر خود در مکتب تربیت الهی را از درون عبادات و قبض و بسط شرعی به انجام میرساند و بر خلاف عاصیان و غافلان لزومی به مواجه او با بسیاری از موارد قبض و بسط تکوینی در حیات دنیوی و اخروی نیست.
مهدی عرفانی