چنانچه به ویژگی ها و تمایلات نفسانی انسان نگریسته شود بنابر کلام نبی اکرم ص که “حفت الجنه بالمکاره و حفت النیران بالشهوات” راه رسیدن انسان به بهشت سخت تر از راه رسیدن به دوزخ است. حال چنانچه علاوه بر ویژگی های راه و تمایلات نفسانی به امدادهای الهی و اولیاء او و دعوت خداوند متعال بر توکل بر او و توسل به اولیائش در طی این مسیر نگریسته شود ملاحظه می گردد که طی مسیر دوزخ برای انسان مومن سخت تر از طی مسیر بهشت خواهد بود زیرا در راه بهشت آنکه یاریگر است خداوند است و آنکه مخالف شیطان و در راه جهنم آنکه یاریگر است شیطان است و آنکه مخالف و مانع است خداوند. و نصرت الهی کجا و یاری شیطان کجا و مخالفت و منع الهی کجا و مخالفت شیطان کجا. و از اینروست که در مناجاتی از امام سجاد ع می خوانیم: “سبحانک ما اضیق الطرق علی من لم تکن دلیله و ما اوضح الحق عند من هدیته سبیله …” تا جاییکه می فرماید “و سهل علینا العسیر الشدید”.
مهدی عرفانی