هر یک از نور و ظلمت دارای دو اقتضاء اولیه و ثانویه است که اقتضاء اولیه هرکدام نقیض اقتضاء اولیه دیگری و مطابق با اقتضاء ثانویه دیگری است و جمع ایندو در شئ واحد تنها بصورت اقتضاء اولیه یکی با اقتضاء ثانویه دیگری ممکن است. اقتضاء اولیه نور که اثر امر “کن” و حقیقتی از مبدا است، فرار بسوی مبدا و اقتضاء ثانویه آن گریز از مبدا است کما اینکه اقتضاء اولیه ظلمت که اثر فعل “یکون” و حقیقتی از نفس شئ است، گریز از مبدا و اقتضاء ثانویه آن فرار بسوی مبدا است و شئ مرکب از نور و ظلمت، چنانچه به اقتضاء اولیه نور و اقتضاء ثانویه ظلمت عمل کند، مومن و سعید و بهشتی است و چنانچه به اقتضاء ثانویه نور و اقتضاء اولیه ظلمت عمل کند، کافر و شقی و دوزخی است.