ماهیت عقل، وقوف برحقیقت و ماهیت اراده، حرکت و سیر به سوی حقیقت و یا گریز از آن است. در صورت اول، وقوف عقل بر حقیقت بیشتر و بیشتر و در صورت دوم، این وقوف کم تر و کم تر می شود. به این ترتیب برای عقل دو علم قابل تصور است. نخست: علمی قبل از حرکت که همان علم از راه دور و اجمالی، لسانی و نظری است و دیگر: علمی بعد از حرکت که همان علم از راه نزدیک و تفصیلی، جوارحی و عملی است. برای عقل و حکمت نظری و عملی، معنائی جز این نمی توان درنظر گرفت.