در برابر این پرسش که آیا بدون ولی میتوان راه قرب را پیمود، با عنایت به این موضوع که اولیاء خاص الهی یعنی چهارده معصوم ع و شخص اول عالم خلقت یعنی نبی مکرم اسلام ص ابتدائا با سایر موجودات هم عرض بوده اند به این پاسخ میرسیم که کسب فیض مستقیم و دائم از خداوند برای تمام موجودات بصورت بالقوه ممکن است اما آنچه در عمل اتفاق افتاده اینست که کسب فیض مستقیم و دائم نیازمند آداب و تمرکز دائم در ارتباط با خداوند است و اغلب موجودات بدلیل عدم تحمل چنین فضایی از کسب فیض مستقیم بصورت دائم خود را محروم ساخته اند ولیکن خداوند مهربان با فضل خویش این فضا را برای ایشان تلطیف و اولیاء خود را که سنخیت بیشتری با مخلوقات دارند مامور به دستگیری و رساندن فیوضات خویش به آنها نموده است. لذا در مسیر سعادت و قرب به خداوند میبایست سالک به حد و حدود خود معترف و در هر مرحله ای بر ولی تکیه نماید که اگر خود واجد دریافت مستقیم فیوضات الهی بصورت دائم بود پیش از این در زمره اولیاء خاص قرار گرفته بود.
مهدی عرفانی