وجود، یا شئ از آنرو که وجود است تماما عبد و مطیع خداوند و تماما فقر و فنا در پیشگاه خداوند است و ماهیت، یا شئ از آنرو که ماهیت است تماما عصیان و استکبار و انانیت در برابر خداوند است و شریعت، داعی شئ است به اینکه حیث وجودی خود را انتخاب و به اقتضاء آن عمل کند و شیطان داعی شئ است به اینکه حیث ماهیتی خود را انتخاب و به اقتضاء آن عمل کند. حال چنانچه شئ مرکب از دو حیث وجود و ماهیت یا دو حیث آئیت و انانیت، دعوت شریعت را بپذیرد، ماهیتش رفته رفته رنگ وجود می گیرد و از حیث ماهیت عبد خداوند و فانی در او و آیت او می شود بعد از آنکه از حیث وجود، این گونه بود و چنانچه دعوت شیطان را بپذیرد، وجودش رفته رفته رنگ ماهیت می گیرد و از حیث وجود، عاصی در برابر خداوند و مستکبر و طاغی می شود بعد از آنکه از حیث ماهیت این گونه بود و باید دانست که عبودیت و آئیت شئ از حیث ماهیت در وجه اول، اشد است از عبودیت و آئیت از حیث وجود، همچنین عصیان و استکبار شئ از حیث وجود در وجه دوم، اشد است از عصیان و استکبار از حیث ماهیت.