بسم الله الرحمن الرحیم
مرحوم شیخ طوسی درکتاب شریف استبصار در مورد عدم سقوط فرض وضو در اغسال مستحبه می فرماید:
“فاما ما عدا غسل الجنابه من الاغسال فلا بدفیه من الوضو قبل الغسل و یدل علی ذلک قول ابی عبدالله علیه السلام فی روایه ابن ابی عمیر: کل غسل قبله وضو الا غسل الجنابه”.
اقول: روایات دال بر سقوط فرض وضو قبل یا بعد از غسل جمعه و سایر اغسال مندوبه با صراحت و وضوح تمام در این مورد دلالت دارد. همچون روایت شیخ طوسی در تهذیب و استبصار از سعد بن عبدالله “ان محمد ابن عبدالرحمن الهمدانی کتب الی ابی الحسن الثالث علیه السلام یساله عن الوضو للصلوه فی غسل الجمعه فکتب علیه السلام: لا وضو للصلاه فی غسل یوم الجمعه و لاغیره” که در این مورد ضمیر غیره را باید به دلیل بداهت سقوط وضو در غسل جنابت، به سایر اغسال مندوبه غیر از غسل جمعه حمل نمود. یعنی نه تنها در غسل جمعه که سنت موکد است بلکه در سایر اغسال مندوبه نیز وضو نیست. همچنین روایت دیگر در تهذیب و کافی و استبصار از عمار الساباطی قال: “سئل ابو عبدالله علیه السلام عن الرجل اغتسل من جنابه او یوم الجمعه او یوم عید هل علیه الوضو قبل ذلک او بعده؟ فقال علیه السلام لا لیس علیه قبل و لا بعد قد اجزاه الغسل و المراه مثل ذلک اذا اغتسلت من حیض او غیر ذلک و لیس علیها الوضو، لا قبل و لا بعد قد اجزاها الغسل”.
همچنین روایت شیخ طوسی در تهذیب و استبصار از حماد بن عثمان عن رجل عن ابی عبد الله علیه السلام “فی الرجل یغتسل الجمعه او غیر ذلک ایجزیه عن الوضو فقال ابو عبدالله علیه السلام: و ای وضو اطهر من الغسل؟” و همچنین روایت شیخ طوسی از محمد بن مسلم عن ابی جعفر علیه السلام قال: “الغسل یجزی عن الوضو و ای وضو اطهر من الغسل؟”.
چنانچه روایت اخیر را ظاهر در غسل جنابت بدانیم و نیز از روایت محمد بن احمد بن یحیی که به صورت مرسل در تهذیب و کافی و استبصار روایت شده و دال بر بدعت بودن وضو قبل و بعد از غسل است بواسطه ارسال آن صرف نظر کنیم. و یا مراد از غسل را غسل جنابت بدانیم، هرگز نمی توانیم از سه روایت سعد بن عبد الله و عمار ساباطی و حماد بن عثمان که همگی بر سقوط فرض وضو در غسل جمعه و سایر اغسال مندوبه دلالت دارد، صرف نظر نماییم و حمل این روایات به مورد اجتماع غسل جمعه و جنابت و اینکه تنها در این صورت وضو ساقط است، حملی بسیار بعید و برخلاف دلالت صریح آنهاست. و اما در مورد روایاتی که ظاهرا بر ضرورت وضو قبل از غسل جمعه و سایر غسل های مندوبه دلالت دارد همچون روایت ابن ابی عمیر از امام صادق علیه السلام که فرمود: ‘کل غسل قبله وضو الا غسل الجنابه’ و نیز روایت علی بن یقطین از امام کاظم علیه السلام که فرمود: “اذا اردت ان تغتسل یوم الجمعه فتوضاثم اغتسل”. که ظهور در وجوب وضو قبل از غسل جمعه دارد با توجه به تعارض این ظاهر و نصوص سابق الذکر، راه علاج صرف نظر کردن از این ظهور و حمل این دو روایت بر جواز و یا استحباب وضو همراه با اغسال مندوبه می باشد، هر چند عدم استحباب بویژه در غسل جمعه خالی از قوت نیست. والحمدلله رب العالمین.
بازنویسی 27 مهر 84
سید محمد قائم مقامی