مقولاتی که باید به ترتیب به آن ها قائل بود، چهار مقوله است، مقوله اول خداوند است که وجودی است بی عدم و نوری است بدون ظلمت و حقی است بدون باطل و علمی است بدون جهل و مقوله ی دوم وجودی است با عدم و نوری است با ظلمت و حقی است با باطل و علمی است با جهل و مقوله ی سوم همان عدم و ظلمت و باطل و جهل است و مقوله ی چهارم موجودی است مرکب از وجود و عدم و نور و ظلمت و حق و باطل و علم و جهل. و اما از آن جا که مقولات دوم و سوم جز در تحلیل ذهنی و ترتب عقلی وجود ندارد بنابراین صحیح است که گفته شود مقولات در واقع دو مقوله اند: نخست خداوند که ذاتی است بحت و بسیط و بیکران و دیگر مخلوق که ذاتی است مرکب از دو حیث متضاد کما قال الامام الرضا علیه السلام: حق و خلق لا ثالث بینهما و لا ثالث غیرهما.