همان گونه که خداوند تبارک و تعالی در ایجاد و عدم ایجاد، مجبور و مضطر نیست همچنین مخلوق در مخلوق شدن مجبور و مضطر نیست بنابراین نفس موجودیت کاشف از انتخاب آفریدگار و آفریده است و مسئولیت موجود شدن متوجه خداوند و مخلوق است. از آن جا که خداوند مسئولیت خود را به صورت اتم پذیرفته و آن چه بر او بوده است را به اکمل وجه انجام داده، آن چه مانده است پذیرش و یا عدم پذیرش مسئولیت وجود توسط مخلوق است که در صورت پذیرش، اختیار اولیه، همچنان ادامه پیدا می کند و در صورت عدم پذیرش، اختیار اولیه، تبدیل به اجبار می شود. بنابراین گویی که موجود میان اختیار و اجبار، مختار است. اگر اختیار را انتخاب کند، مختار و اگر اجبار را انتخاب کند مجبور خواهد بود و در این مورد یکی از محققان معاصر به درستی گفته است: «پس آدمی با اختیار کردن اختیار و اراده ی خدا در خویشتن محل ظهور حق شده و خود را مختار سرنوشت خویش نموده است و با انکار این اختیار، آشکار را خودش را مجبور خوانده و مجبور ساخته است و از بار مسئولیت اعمال خود شانه خالی کرده و آن را به سوی دیگران فرافکنی نموده است. » بند 173 از رساله عقل الهی