با توجه به پرسش قابل تامل یکی از بازدید کنندگان این پایگاه اطلاع رسانی در خصوص علت تعمیم عصمت به غیر از حضرات چهارده معصوم علیهم السلام و بخصوص تعمیم این وصف به ولایت فقیه، آیت الله سید محمد قائم مقامی پاسخی به این پرسش بازدید کننده محترم ارائه نموده اند که بدلیل اهمیت موضوع ابتدا پرسش و پس از آن پاسخ مربوطه منتشر می گردد:
متن پرسش:
سلام علیکم
کلیپی از حاج آقا درباره «عصمت ولی فقیه» منتشر شده. به عنوان یک طلبه سؤالی برایم مطرح است که امیدوارم جواب واضح دریافت کنم. ما هم معتقدیم که هر انسانی می تواند به عصمت عملی برسد از جمله ولی فقیه. یعنی می تواند به درجه ای برسد که مطلقاً گناه و معصیت نکند. اما عصمت فکری فقط برای انبیا و ۱۴ معصوم است. لذا ولی فقیه ممکن است خطای فکری بنماید. از جمله ولی فقیه عصر حاضر(حفظه الله) یعنی امام خامنه ای در طول ۲۰ سال مرجعیت خود در برخی موارد نظرات فقهی شان عوض شده که حاکی از خطای فکری ایشان است. یا خود تصریح کردند که رهبری در مسأله «تحدید نسل» رهبری هم خطا کرد و یادش رفت که این مسأله تاریخ انقضایی داشته. منتظر جواب عالمانه شما هستم
متن پاسخ:
بسمه تعالی
مبنای عقیده به عصمت ولایت فقیه علاوه بر اصل عقلی عدم اختصاص عصمت – جز نقطه قله آن – به چهارده نفس معصوم مطهر علیهم السلام، همچون عدم اختصاص وصف ایمان به آن حضرات و ضرورت تسری و تعمیم دو وصف عصمت و ایمان و سایر کمالات به شیعیان و تابعان آن وجودات مقدسه، و اینکه اصل میان تابع و متبوع و ماموم و امام مشابهت است “الا ما خرج بالدلیل” و نه بالعکس؛ عبارت است از عقیده به عصمت مجتهد بعنوان حاکم نه بعنوان مفتی. زیرا که فقیه در مقام افتاء، مصیب و مخطی است و البته فتوای خطای او نیز تا قبل از کشف خطا برای خود او و مقلدینش دارای حجت و اعتبار است و اما فقیه در مقام حکومت که حجیت حکمش عام و برای همگان است، نمی تواند مخطی باشد زیرا که حکومت تصرف در عرض و مال و جان دیگران است و آنکس که مرتکب چنین تصرفی می شود یا طاغوت است که به غیر حکم خداوند حکم می کند و یا فقیه راشد و با تقوایی است که با اذن و الهام و حفظ و عصمت خداوند حکم می کند و حکمش عین حکم الله و همواره صحیح و منطبق با واقع است و در این مورد نمی توان حکومت فقیه را با قضاوت فقیه که تطرق خطا در آن قابل فرض است قیاس نمود. زیرا با آنکه قضاوت نیز نوعی تصرف در عرض و مال وجان دیگران است و قاضی ولو قاضی فقیه ممکن است اشتباه کند، لکن تصرف در مورد قضاوت تصرفی جزیی و موردی است و اشتباه در آن با تدارک حکومت قابل جبران است، در حالیکه تصرف در حوزه حکومت تصرفی کلی و عمومی و بسیار موثر و سرنوشت ساز است و خطای در آن غیر قابل تدارک است. بنابراین فقیه بعنوان مفتی و قاضی ممکن است خطا کند و همچنان مفتی و قاضی باقی بماند، لکن بعنوان حاکم و علی الخصوص بعنوان امام و ولی امر که حاکم و زعیم کل است نمی تواند خطا کند و به فرض وقوع خطا دیگر نمی تواند حاکم الهی باشد، بلکه کاشف از این خواهد بود که از اول حاکم الهی نبوده و حکومتش غلط ، غصبی و طاغوتی بوده است و این در صورتی است که خطای واقعی باشد نه مانند آنچه مثلا ولی فقیه بر حقی همچون امام خمینی رضوان الله علیه و یا مقام معظم رهبری مد ظله بفرمایند در فلان مورد و بهمان مورد ما اشتباه کردیم که بصورت تلویح و بعضا تصریح لسان نکوهش دیگران و بعهده گرفتن خطای دیگران است تا اقرار به وقوع خطای خود، مانند آنچه امام فرمود: ما اشتباه کردیم در آغاز انقلاب دست لیبرالها را باز گذاشتیم که مشخص است این سخن بمعنای نکوهش لیبرالها و بعهده گرفتن خطای یارانی بود که بر تحویل دولت انقلاب به لیبرالها اصرار داشتند و امام نیز بحق با آنان مدارا کرده بود. به هر حال اگر می خواهید بر سر محفوظیت و معصومیت ولی فقیه که خداوند او را برای امور بندگان خود برگزیده و پرچم اسلام و ایمان و هدایت را بدست او داده و بواسطه او حجت را بر آدمیان تمام فرموده واقف شوید به سخن نورانی حضرت امام رضا علیه السلام در اصول کافی ج. 1 ص. 260 گوش فرا دهید که می فرماید:
“و إنّ العبد إذا اختاره اللّه عزّوجلّ لأمور عباده شرح صدره لذلك و أودع قلبه ينابيع الحكمة، و ألهمه العلم إلهاماً فلم يعی بعده بجواب، و لا یحیر فيه عن الصواب، فهو معصوم مؤيّد موفّق مسدّد، قد أمن من الخطايا و الزلل و العثار، يخصّه اللّه بذلك ليكون حجّته لعباده و شاهده عليّ خلقه و ذلك فضل اللّه يؤتيه من يشاء و اللّه ذوالفضل العظيم”. هنگامی که خداوند عزوجل بنده ای را برای امور سایر بندگان بر می گزیند هر آینه سینه او را برای این امر منشرح می فرماید و در قلبش چشمه های حکمت را به ودیعت می نهد و به او علم را الهام فرماید به گونه ای که پس از آن آن بنده از پاسخ هیچ پرسشی عاجز نمی شود و در هیچ جوابی از سخن صواب حیران نمی گردد، پس او معصوم است و موید و موفق و مسدد که از هر گونه خطا و لغزش در امان است و خداوند او را بدین امر اختصاص داده تا حجتش بر بندگانش و شاهدش بر خلقش باشد و این فضل خداوند است که به هر کس بخواهد می دهد و خداوند صاحب فضل عظیم است.
و این سخن هر چند بالاصاله و بالذات در مورد ائمه معصومین علیهم السلام است لکن هر طلبه مبتدی نیز که اندک شم فقاهتی داشته باشد از آن تعمیم و تسری این ویژگی به اولیاء و اوصیاء ائمه اطهار از جمله ولی فقیه که پس از معصوم اصلی، مصداق تام این سخن است را درک می کند.
سید محمد قائم مقامی
بیست و ششم مردادماه 1394 هجری شمسی