نگاهی به امکانیت تناقض

بسمه تعالی
ادل دلایل بر امکانیت تناقض، نفس وجود خلق یعنی موجودیت غیر بسیط جنب بسیط مطلق و لو در ظل و طول آن است، زیرا که وقتی عقل اولا و بالبداهه می گوید احد یعنی موجود بحت و بسیط و بیکران وجود دارد، آنگاه بازهم به صورت بالبداهه می گوید غیر او نیز وجود دارد، از آنجا که وجود غیر ولو یک اتم در جنب احد ولو در ظل و طول آن و نه در عرض آن مستلزم این تناقض است که احد هم احد باشد هم نباشد و به عبارت دیگر هم وجود داشته باشد هم وجود نداشته باشد و از آنجا که این تناقض محال و موجب انکار بداهت عقلی است، عقل بالبداهه تناقض را در ناحیه خلق یعنی غیر احد می بیند و در دوران امر میان تناقض احد و تناقض غیر احد بیدرنگ حکم به تناقض غیر احد می کند زیرا که تناقض احد موجب انکار احد و غیر احد می شود که محال است دون عکس آن که ممکن است و در نتیجه عقل، تناقض هست و نیست را در ناحیه غیر می بیند و همانگونه که حضرت امام رضا علیه السلام فرمود: « غیوره تحدید لما سواه »، غیریت را مناط محدودیت همان غیر می داند نه محدودیت خداوند و فرایند آفرینش و ایجاد غیر را نه ایجاد آنچه بالذات ممکن است بلکه ممکن سازی آنچه بالذات مستحیل و امکان بخشی به آنچه بالذات ممتنع است قلمداد می نماید. و نکته قابل ذکر این است که در این بحث نباید بر مبنای قاعده« از واحد جز واحد صادر نمی شود » دچار این پندار شد که از ذات غیر متناقض احد، نمی تواند موجود متناقض صادر شود زیرا که بالبداهه از هستی محض، هستی محض صادر نمی شود و موجود صادر شده از هستی محض لامحاله هستی مشوب و مرکب از هست و نیست است که با آن بر هستی محض و غیر مرکب استدلال میشود، همچنانکه با تناقض موجود در خلق بر ذات غیر متناقض حق استدلال می گردد کما قال علیه السلام: بمضادته بین الامور عرف ان لا ضد له . و نکته بسیار مهم این است که اساسا علت امتناع اجتماع نقیضین در حوزه قضایا و احکام ضرورت اجتماع نقیضین در حوزه حقایق و مجردات است یعنی اینکه زید محال است هم مومن باشد وهم کافر از اینروست که او دقیقا مرکب است از دو حیث مجرد متناقض ایمان و کفر که این دو تنها در وضعیت ترکیبی و پدید آوردن موجود سوم که مرکب از آندوست، می تواند وجود خارجی داشته باشد و جناب زید چون موجودی انضمامی و مرکب از دو نقیض مجرد و انتزاعی است نمی تواند در آن واحد به اقتضاء دو نقیض عمل کند یا به اقتضاء هر دو عمل نکند. پس در این نکته تامل نما که گنجهای حکمت در آن نهفته است.
۳ فروردین ۱۳۹۹

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشود

لطفا مقدار صحیح را در کادر وارد کنید. *