یادداشتی بر کتاب ارض ملکوت در موضوع عالم هور قلیا

بسم الله الرحمن الرحیم

 

مرحوم هانری کربن، این اندیشمند جستجوگر حقیقت که امید است در این عالم یا عوالم بعد، مشرف به اسلام و مذهب حقه تشیع شده باشد، در موضوع بسیار مهم زمان و زمین معنوی یا تاریخ و جغرافیای لطیف و مثالی که در واقع همان زمان و زمین عالم هور قلیاست در کتاب با ارزش “ارض ملکوت” تحقیقات و مطالب زیبایی دارد همراه با مقداری شبهه و اشتباه. کربن در آن کتاب می گوید: “اعصار عالم معنوی به تمام معنی چیزی است به غیر از عصرهای جهان خارجی و بیرونی، یعنی دنیای تاریخ اجتماعی-سیاسی یا جهان مورد بحث در زمین شناسی. اعصار عالم معنی، تاریخی به شیوه ویژه خود دارند که بذاته تاریخ مثالی می باشد” و می گوید “ما در باب همین تاریخ بود که گفتیم نه اسطوره است نه تاریخی به مفهوم متداول این کلمات، بلکه تاریخی است از حوادث حقیقی، واجد آن نوع حقیقت که ویژه آن حوادث است، حقیقتی واقع در مرتبه ای غیر از مرتبه حوادث خارجی این جهان ما و حقیقتی که تاویل و تفسیر باطنی آن را، چون مجاز و کنایت، حوادث حقیقی می شمارد. این حوادث حقیقی با پیوندهایی که آنها را به یکدیگر می پیوندد، در عالم لطیف نفس، در دنیای ملکوت، جهان خیال و المثال به وقوع می پیوندد”. در جای دیگر همان کتاب در مورد عالم هور قلیا که زمینش، زمین ملکوت و زمانش، تاریخ مثالی است می گوید: “جهان هور قلیا، در حقیقت عالمی است که حوادث معنوی واقعی، ولی وابسته به واقعیتی که همان واقعیت عالم جسمانی نیست، در آن روی می دهد، واقعیتی که وقایعنامه ها ثبت و ضبط نمی کنند تا از آن تاریخ بسازند، زیرا در اینجا حادثه از هر گونه مادی ساختن تاریخ بالاتر می رود. جهانی است خارجی که با این حال جهان جسمانی نیست. جهانی که به ما می فهماند که می توان از فضای محسوس خارج شد، بدون اینکه در عین حال از عرصه فضا بیرون رفت و باید از زمان متجانس تاریخ و وقایعنامه ها خارج شد تا در زمان کیفی وارد گردید که تاریخ روح است”. ارض ملکوت صفحه ۴۱

 

اشتباه مرحوم کربن به دلیل انس ذهنی ایشان با اندیشه و فلسفه غرب، در عین توجه خاص به حکمت شیعه و تلاش مشکور ایشان برای معرفی این حکمت به جهان، غفلت از ماهیت واقعی آن و غفلت از جهاد و رسالت بزرگ شیعه به دنبال جهاد و رسالت تمام پیامبران و اولیاء خداوند، برای ظاهر ساختن تدریجی عالم هور قلیا که پس از هبوط حضرت آدم، غیب و با ظهور حضرت امام زمان (عج) مجددا ظاهر خواهد شد، می باشد. مرحوم کربن گویی توجه ندارد که تمام ظهورهای معنوی و مثالی و هور قلیایی مانند بعثت انبیاء در عین حال ظهورهای تاریخی و مشمول وقایعنامه ها بوده و معنای به رسمیت نشناختن حاکمیت موجود جهان از جانب شیعه، جهاد برای استقرار حاکمیت موعود و تبدیل زمین و زمان ناسوتی متاثر از حاکمیت طاغوت به زمین و زمان ملکوتی متاثر از حاکمیت معصوم است که لازمه این امر ظهور شیعه مانند ظهور انبیاء در صحنه تاریخ و درگیر شدن در عرصه سیاست است. فیلسوف اندیشمند ما که به میزان شگفت آوری، برتری حکمت معنوی شیعه نسبت به فلسفه عقل گرای غرب و تصوف دل گرای شرق را درک کرده، گویی هیچ تصور و تصدیقی از این درگیری و ورود تاریخی ندارد و هرگونه تداخل میان تاریخ مثالی و حقیقی با تاریخ ظاهری و محسوس را، امری ناپسند و خلاف روح شیعه میداند و از منظر او گویی عالم محسوس کنونی که به دلیل غیبت عالم معنوی، عالم بدی است، باید الی الابد به همین صورت باقی بماند و ما در حالیکه در عمل از مزایای این عالم بد استفاده می کنیم، تنها در عالم ذهنمان بیاد عالم خوب که عالم ظهور و حقیقت است باشیم و با ظرافت و لطافت تمام بدان بیاندیشیم و درباره آن سخن بگوییم و فضای درونمان را از این حقیقت، سرشار و روشن سازیم. مرحوم کربن از این نکته غافل است که شیعه علاوه بر سخن گفتن در مورد حقیقت و روشن سازی فضای درون، اهل قیام برای حقیقت و روشن سازی فضای برون است و جهاد عظیم شیعه با طاغوت درون، خواه ناخواه او را به جهاد با طاغوت برون می کشاند و سرّالسّر برتری معنویت بی نظیر شیعه نسبت به معنویاتهای شرقی و غربی و تمایز آن از گنوستی سیزم و میستی سیزم های قدیم وجدید نیز تنها در این نکته است.

 

 

 

سید محمد قائم مقامی

 

تاریخ نگارش اولیه: چهارم فروردین ۱۳۹۲

 

تاریخ بازنگری: شانزدهم شهریور ۱۳۹۵

 

 

 

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشود

لطفا مقدار صحیح را در کادر وارد کنید. *